Jan Pędras (1910-1970) urodził się 15 maja 1910 r. w Błędowie w powiecie będzińskim w ówczesnym zaborze rosyjskim. Był synem Antoniego i Marianny. Rodzina była wielodzietna – Jan był jednym z dziewięciorga rodzeństwa. W dwudziestoleciu międzywojennym uczęszczał do gimnazjum handlowego w Częstochowie, gdzie ukończył w 1929 r. cztery klasy. W 1932 r. rozpoczął służbę wojskową w 1. Pułku Szwoleżerów w Warszawie. Następnie od marca 1933 r. kształcił się w Szkole Podoficerów Zawodowych Kawalerii w Jaworowie, gdzie awansował na kaprala. Od października 1933 r. pełnił zawodową służbę wojskową jako zastępca szefa szwadronu w 1. Pułku Szwoleżerów. 14 lipca 1937 r. zakończył zawodową służbę wojskową na własne żądanie i został zwolniony do rezerwy. Dosłużył się stopnia starszego wachmistrza, tj. kawaleryjskiego odpowiednika starszego sierżanta.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej, 26 sierpnia 1939 r. został powołany na ćwiczenia wojskowe do 4. Pułku Piechoty Legionów w Kielcach, jako dowódca zwiadu konnego (etat pułku piechoty w 1939 r. przewidywał kompanię zwiadowców, w skład której wchodził m.in. pluton konny). Wziął udział w kampanii wrześniowej. Do niewoli miał zostać wzięty pod Tomaszowem Lubelskim. Według rodzinnego przekazu, Jan Pędras dostał się do niewoli sowieckiej i trafił do obozu w okolicach Taszkentu, gdzie ciężko pracował i był wyzyskiwany. Wspólnie z kilkoma jeńcami zorganizował ucieczkę z obozu. Po wielomiesięcznej wędrówce udało mu się dotrzeć do rodzinnych stron. Informacji tej Jan Pędras nie ujawnił w życiorysie sporządzonym w 1967 r. w deklaracji członkowskiej do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, gdzie podał, że zbiegł z niewoli podczas transportu do Niemiec.

Do Armii Krajowej Jan Pędras wstąpił 30 czerwca 1942 r. Przyjął pseudonim „Wilk”. Jako przedwojenny podoficer zawodowy miał naturalne kwalifikacje, aby pełnić w konspiracji funkcje dowódcze. Wedle zachowanej relacji Józefa Zuba „Leśnika”, Jan Pędras służył w AK na stanowisku zastępcy Mariana Prusaka „Józefa”, tj. dowódcy 2. kompanii I batalionu Pułku „Srebro” w Obwodzie Olkusz.

„Dalej w 1943 roku aresztowano w Bolesławiu dowódców kompanii, plutonów i innych członków organizacji […]. Na terenie pozostali Cupiał Jan, st. sierż. zaw. sprzed 1939 roku Prusak Marian, Pęgiel Antoni, Pędras Jan i szereg organizatorów podziemia [, którzy] nie ulękli się Gestapowców, czujni przed konfidentami gromadzą broń, materiały wybuchowe z kopalni Bolesław, umundurowanie, przygotowując się do walnej rozprawy z wrogiem”.

relacja Stanisława Głowackiego ps. Struś, kopia w zbiorach ŚZŻAK Olkusz

Prócz służby w strukturach konspiracyjnych Obwodu Olkusz AK, Jan Pędras miał również mieć związek ze zgrupowaniem partyzanckim Gerarda Woźnicy „Hardego”, gdzie miał zostać ranny, jednak szczegóły jego uczestnictwa w oddziale leśnym trudno odtworzyć na podstawie zachowanych źródeł.

Zaraz po zakończeniu okupacji niemieckiej i zajęciu ziemi olkuskiej przez Armię Czerwoną Jan Pędras, jak wielu żołnierzy AK, uczestniczył w tworzeniu nowej administracji. Było to możliwe wobec słabości kadr komunistów w pierwszych miesiącach 1945 r. W styczniu 1945 r. Jan Pędras został komendantem posterunku Milicji Obywatelskiej w Bolesławiu. Służył również na posterunku w Skale. Na przełomie stycznia i lutego 1945 r. brał udział w zatrzymaniu byłych konfidentów niemieckich i odbieraniu zrabowanego mienia.

• 

Od marca 1945 r. leczył się w szpitalu w Olkuszu, następnie pracował w tej miejscowości jako zastępca Sekretarza Związków Zawodowych. Nie ujawnił swojej przynależności do AK przed Komisją Weryfikacyjną dla Spraw Armii Krajowej Okręg Śląski. W 1945 lub 1946 r. wyjechał na Ziemie Odzyskane. Pracował w Państwowej Centrali Leśnych Produktów Niedrzewnych „Las” w Kłodzku i w Zebrzydowej (Powiat Bolesławiec). Od 1968 r. był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

Zmarł 9 lipca 1970 r. Jest pochowany na cmentarzu w Bolesławcu (Sektor 13 / Rząd 10 / Numer 26).

Opracował Konrad Kulig
Źródła:
przekaz rodzinny
G. Woźnica, Oddział Hardego, Warszawa 1981
J. Zub, Wspomnienia z działalności konspiracyjnej w latach 1940-1945, w: „Partyzanckie wspomnienia”, Olkusz 1999
S. Głowacki, Wspomnienia z konspiracji, maszynopis, brak daty, kopia w zbiorach ŚZŻAK Olkusz
akta Jana Pędrasa zgromadzone w archiwum Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
IPN BU 869/67
IPN BU 1082/3609
Pułk Piechoty – 1939 – Kompania zwiadowców pułku piechoty (Etat nr 10) | Etaty oddziałów Wojska Polskiego z września 1939 roku
Jan PĘDRAS 1909 Bolesławiec zakład gosp kom – Grobonet – Wyszukiwarka osób pochowanych